‘Met satellietdata zorgen we dat landbouwsubsidie op de juiste plekken terechtkomt’
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) onderzoekt of boeren voldoen aan de voorwaarden voor landbouwsubsidies. Sinds 2023 wordt hiervoor ook het Satellietdataportaal gebruikt. Via deze website maakt de Netherlands Space Agency satellietbeelden van Nederland beschikbaar, onder andere voor professioneel gebruik. ‘Met satellietdata kunnen we veel effectiever monitoren en signaleren’, zegt RVO-adviseur Marcel Meijer.
Op welke subsidies kunnen boeren aanspraak maken?
‘Dat staat beschreven in het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). Grofweg zijn er drie belangrijke instrumenten: de basisinkomenssteun, de eco-regeling en het agrarische natuur en landschapsbeheer (ANLb). Aan de basis inkomenssteun moeten alle boeren voldoen. De ecoregeling en het agrarisch natuur- en landschapsbeheer zijn vrijwillige subsidieregelingen. Hiervoor moeten boeren een stapje méér doen. Bijvoorbeeld kruidenrijk grasland aanleggen of de biodiversiteit stimuleren met ondiepe plassen of bufferstroken.’
Hoe kun je zien of boeren zich houden aan de voorwaarden voor zo’n subsidie?
‘Hiervoor moet je goed kijken naar het perceel en de activiteiten die daar plaatsvinden. Je kunt zien wanneer boeren ploegen, maaien, zaaien en oogsten. Maar bijvoorbeeld ook welke gewassen ze verbouwen en of er in de winter groenbedekking zichtbaar is. Neem bijvoorbeeld de ecoregeling. Boeren kunnen binnen deze regeling verschillende activiteiten kiezen om punten te behalen. Een voorbeeld is het in stand houden van groenbedekking in de winter. Daar kijken we naar met ons Areaal Monitoring Systeem (AMS), dat gebruikmaakt van satellietdata.’
Hoe kun je zien of boeren zich houden aan de voorwaarden voor zo’n subsidie?
‘Hiervoor moet je goed kijken naar het perceel en de activiteiten die daar plaatsvinden. Je kunt zien wanneer boeren ploegen, maaien, zaaien en oogsten. Maar bijvoorbeeld ook welke gewassen ze verbouwen en of er in de winter groenbedekking zichtbaar is. Neem bijvoorbeeld de ecoregeling. Boeren kunnen binnen deze regeling verschillende activiteiten kiezen om punten te behalen. Een voorbeeld is het in stand houden van groenbedekking in de winter. Daar kijken we naar met ons Areaal Monitoring Systeem (AMS), dat gebruikmaakt van satellietdata.’
Waarom gebruiken jullie specifiek satellietdata?
‘Satellieten maken om de paar dagen nieuwe beelden van hetzelfde landbouwareaal. Zo ontstaan tijdseries waarin je met behulp van algoritmes en AI patronen kunt herkennen. Neem bijvoorbeeld gras. Dat groeit volgens een voorspelbaar patroon en je kunt zien wanneer het gemaaid is. Om subsidie te krijgen mag je soms niet vóór een bepaalde datum maaien. Satellietdata laten zien of er sterke aanwijzingen zijn dat activiteit heeft plaatsgevonden. Met satellietdata kun je een landbouwareaal effectiever monitoren dan met beperkte steekproeven op de grond. Daarnaast wordt voor elk boerenbedrijf dezelfde meetinstrumenten en methodieken gebruikt. En deze methode kost weinig inspanning, want de monitoring is grotendeels geautomatiseerd.’
Wanneer komen er wél mensen aan te pas?
‘Zodra het Areaal Monitoring Systeem iets ziet dat afwijkt van de verwachting, komen onze medewerkers in actie. We gebruiken hoge-resolutie-satellietdata uit het Satellietdataportaal om afwijkingen handmatig te controleren. Stel: een boer heeft subsidie aangevraagd voor maïs, maar het landgebruik dat we zien komt daar niet mee overeen. Dan gaan we hierover het gesprek aan: klopt het wat we zagen? En komt daarmee het recht op subsidie te vervallen? Ons doel is zorgen dat subsidiegeld gaat naar de mensen die er recht op hebben en dat de doelen die we hebben gesteld voor het GLB ook worden gerealiseerd.’
Hoe verliepen deze inspecties vóórdat u gebruikmaakte van satellietdata?
‘We moesten het grotendeels doen met controles ter plaatse. Inspecteurs gingen op basis van risico-inschattingen het veld in. Ze maakten een praatje met de boer, maten het veld, keken welk gewas er groeide en zochten naar sporen van iets dat niet in de haak was. Het was veel intensiever en kostbaarder. Voor boeren was het een soort loterij: je kreeg de steekproef of je kreeg hem niet. Nu kunnen we vrijwel alle percelen monitoren en waar nodig aanvullende controles uitvoeren. Boeren leggen zelf ook verantwoording af, bijvoorbeeld via vragenlijsten of door foto’s te uploaden. En wij houden hun activiteiten bij vanuit de ruimte.’
U werkt al 25 jaar in dit vak. Hoe ervaart u de veranderingen die satellietdata teweegbrengen?
‘Als heel uitdagend, maar ook inspirerend. Monitoren is slechts een eerste stap. Satellietdata bieden nog veel meer mogelijkheden die we nu ook onderzoeken. Kunnen we de data die we nu verzamelen veel breder ontsluiten? Kunnen we samen met andere overheidsinstellingen nieuwe toepassingen ontwikkelen, bijvoorbeeld voor waterbeheer? En hoe kunnen we de ervaringen die we nu opdoen en de data die we verzamelen inzetten om voor de toekomst beter landbouwbeleid te maken dat je ook nog eens makkelijker kunt handhaven? Uiteindelijk willen we dat boeren tevreden zijn én de ecologie in Nederland een handje helpen. Het Satellietdataportaal is daarin een heel waardevol instrument gebleken.’
