‘Satellietdata maken beheer van waterplanten makkelijker en voordeliger’
Waterplanten zijn belangrijk voor de waterkwaliteit en het bodemleven. Maar ze kunnen ook gaan woekeren, tot vrees van ecologen en ergernis van watersporters. Ondernemer Chris de Graaff brengt waterplanten in heel Nederland in kaart. Met zijn toepassing Waterplanten.nu helpt hij waterbeheerders om het juiste evenwicht te vinden.
U duikt de onderwaterwereld in met Waterplanten.nu. Wat houdt dit in?
‘Waterplanten.nu is een samenwerkingsplatform waarmee je waterplanten kunt monitoren, beheren en erover communiceren. We gebruiken hiervoor satellietdata, aangevuld met sonar en veldmetingen. Het platform brengt partijen die vroeger soms tegenover elkaar stonden bij elkaar. Denk bijvoorbeeld aan ecologen, waterbeheerders, ondernemers en watersporters. Ze hebben allemaal verschillende belangen als het gaat om waterplanten. Wij helpen al deze partijen met neutrale data en een systeem waarmee ze kunnen samenwerken.’
Waarom is het belangrijk om de ontwikkeling en verspreiding van waterplanten in Nederland te monitoren?
‘Waterplanten zijn ontzettend belangrijk in ons ecosysteem. Ze filteren het water, bieden voedsel voor het onderwaterleven en ze vormen de leefomgeving van talloze dieren en andere organismen. Toch kun je er ook teveel van hebben. We zien steeds vaker invasieve waterplantengroei. De planten groeien dan heel hard, waardoor ze schade toebrengen aan het ecosysteem en andere soorten verdringen. En ze kunnen hinder of onveilige situaties opleveren voor de recreatievaart en commerciële vaart.’
Het gaat dus om evenwicht. Hoe bereik je dat?
‘Dat is een lastige uitdaging. Op sommige plekken wil je méér planten voor de waterkwaliteit, op andere plekken juist invasieve planten weghalen. Voordat je dit doet, moet je precies weten wat er waar onder het wateroppervlak groeit. Dat brengen wij in kaart, zodat belanghebbenden actie kunnen ondernemen. Waterbeheerders laten waterplanten maaien, watersporters hebben overzicht waar ze wel en beter niet kunnen varen. Ecologen en wetenschappers gebruiken onze data om onderzoek te doen en analyses uit te voeren.’
Welke rol spelen satellietdata in het onderzoek naar waterplanten?
‘De klassieke manier om informatie te verzamelen is vanuit boten. Met een hark aan een touw halen ecologen waterplanten omhoog, die ze dan aan boord ontleden. Dit is heel precies, maar ook tijdrovend en kostbaar. Het IJsselmeer wordt daarom maar eens in de drie jaar gemeten. Wij begonnen in 2017 met kleine vliegtuigen en drones. Maar satellietdata zijn de heilige graal. Op een mooie, zonnige, windstille dag kunnen wij satellietdata bestellen van twintig meren in heel Nederland. En daarmee onderzoeken welke waterplanten op welke locaties groeien.’
Maakt u ook gebruik van gegevens uit het Satellietdataportaal?
‘Het Satellietdataportaal is een databron waar wij, naast commerciële satellietdata, heel dankbaar gebruik van maken. We krijgen een melding als nieuwe data beschikbaar komt en dat voelt elke keer weer als een cadeautje. Dat heeft ook te maken met de open API-structuur, waardoor je data heel makkelijk kunt integreren in je eigen toepassing. Een groot voordeel is dat je jaren kunt terugkijken in de tijd. We beschikken dus over veel historische data waarmee we waterplanten op grote schaal kunnen herkennen in satellietdata, zodra die beschikbaar komen. Daarnaast kunnen we door meerdere jaren te vergelijken trends signaleren die een voorspellende waarde hebben. Op dit moment bedienen we 26 gemeenten, zes provincies en twee waterschappen. Onze ambitie voor de komende jaren is om landelijk te gaan opereren.’
Welke beperkingen hebben satellietdata?
‘Soms is de resolutie niet hoog genoeg, duurt het even voordat data beschikbaar zijn of verstoren wolken het beeld. En je kunt ook niet álles zien op satellietbeelden. Wij gebruiken onze eigen sonarboot om meetgegevens uit de ruimte te valideren. Die boot maakt scans van de waterkolom tot op de bodem. Daarnaast kunnen watersporters, waterschappen en andere belanghebbenden zélf data uploaden. Zo helpen zij om een beeld te krijgen van welke soorten waterplanten op verschillende locaties groeien. Alle interacties gebeuren via de beheerapp, de maai-app en de recreatieapp, die samen Waterplanten.nu vormen.’
Welke impact heeft het gebruik van satellietdata op de dagelijkse werkpraktijk van waterbeheerders?
‘Veldmetingen blijven essentieel om plantensoorten te herkennen. Maar satellietdata openen een breed scala aan mogelijkheden. Dankzij actuele satellietdata kan veel doelgerichter gemaaid worden, kostenefficiënter en met oog voor de ecologie. Zo voorkom je dat invasieve exoten, zoals waternavel, gaan woekeren en alle zuurstof uit het water trekken, waardoor ander waterleven sterft. Willen beheerders juist méér waterplanten op een locatie, dan helpt onze toepassing om betere beheermaatregelen te treffen. Satellietdata is nog niet de nieuwe standaard die veldmetingen vervangt. Maar er komt steeds meer en betere data beschikbaar. Dat gaat het beheer van waterplanten makkelijker en voordeliger maken.’
